Dünya İnsanı olmak yolunda çok önemli bir adım; Lise eğitimi
Lise eğitimi için hangi okulu seçmeliyim?
Lise eğitimi öncesi son iki sene gerek veliler gerekse öğrenciler için oldukça stresli geçmektedir. Öğrencilerin pek çoğu lise yerleştirme sınavlarına hazırlanırken veliler için gerek Türkiye gerekse yurtdışı opsiyonlarını değerlendirirken hangi okulu seçmeliyiz arayışı ve stresi baş göstermektedir. Türkiye'de MEB diplomasının yanı sıra çeşitli uluslararası diplomalar ve sınav sonuçları sağlayan liseler oldukça yaygınlaşmış ve bu karar sürecini oldukça zorlaştırmıştır.
Alman liselerinde sunulan Abitur diploma programları, Avusturya sistemine ait Matura, İtalyan Maturità diploması veya Fransız Bakaloryası mı yoksa İngilizce bir eğitimi hedefleyen IB Diploma, SAT, A-Level ya da AP sistemi mi?
Bu yazımızda İngiltere başta olmak üzere İngilizce lisans programları sunan Amerika, Kanada, Avustralya, Hollanda, İtalya vb. ülkeleri hedefleyen öğrencilerimize yönelik uluslararası lise eğitim programlarından biraz bahsedeceğiz.
IB, A LEVEL, AP, SAT, ACT
A-Level, AP ve IB (International Baccalaureate) uluslararası düzeyde geçerliliği olan ve özellikle yurtdışında üniversite eğitimi almak isteyen öğrenciler için başvuru sürecini kolaylaştıran programlardır. İngiltere, Amerika, Kanada ve Avustralya gibi prestijli üniversitelere ev sahipliği yapan ülkelerde üniversite lisans programlarına başvururken foundation gibi ön hazırlık programlarına ihtiyaç duymadan üniversitelerin lisans bölümlerine direkt kabul almanıza yardımcı olur. Peki eğitim dilinin tamamen İngilizce olduğu ve ülkemizde de giderek popülerliğini arttıran IB ve A-Level diploma programları arasındaki farklar nelerdir?
A-Level (Advanced Level) geleneksel İngiliz eğitim sistemi kapsamında lise eğitiminin son iki senesine verilen isimdir. Öğrenciler lisans eğitimlerinde okumak istedikleri alana göre 3 veya 4 ana ders seçerek 2 yıl boyunca bu alanlarda derinlemesine eğitim görmekte ve 2 yılın sonunda ulusal A-Level sınavlarına girmektedirler. Oldukça ağır bir eğitim sistemi olması nedeni ile birçok öğrenci genellikle sadece 3 ders üzerinden ilerlemektedir. A-Level programları özellikle İngiltere'de tıp alanında eğitim görmek isteyen öğrenciler için avantaj sağlamaktadır. Gerekli akademik temelleri ve yeterli dil düzeyleri olması durumunda isteyen Türk öğrenciler lise eğitiminin tamamını veya A-Level'ı oluşturan son iki yılını (ikinci yarısını) İngiltere'de tamamlayabilir. A-Level eğitimini yoğunlaştırılmış şekilde 1 seneye sığdıran programlar da sunulmakla beraber, sistemin hâlihazırda oldukça zor ve rekabetçi olması nedeniyle 1 yıllık programları öğrencilerimize önermemekteyiz.
IB (International Baccalaureate) programı ise ilk kez 1968 senesinde Cenevre'de, bir uluslararası okulun öğretmenleri tarafından oluşturulmuştur. Programın asıl amacı eğitim öğelerini akademik ve sosyal temellerde dengelemek ve öğrencilerin ülkeler arası hareketliliğini daha kolay ve etkin hale getirmektir.
IB programı kapsamında dünyanın neresinde olursanız olun aynı müfredatı, aynı öğretim teknikleri ile öğrenir ve merkezi bir değerlendirme kurulu ile eşit koşullarda puanlamaya tabi tutulursunuz.
IB dersleri gene öğrencinin ileri eğitim hedeflerine göre belirlenmektedir; ancak A-Level'dan farklı olarak bu kez ders sayısı 6'dır ve bu öğrenciye seçimlerinde biraz daha esneme alanı tanımaktadır. 6 modülün 3 tanesi "higher level" yani ileri düzeyde, 3 tanesi ise "standard level"da alınmaktadır.
IB diploma programı öğrencilerin akademik başarısının yanı sıra öğrendiklerini uygulayabilmelerini ve sosyal sorumluluk bilinçlerini geliştirmeyi hedeflemektedir. Bu nedenle alınan 6 dersin yanı sıra, tüm öğrenciler için zorunlu olan aşağıdaki 3 görevin de başarı ile tamamlanması gerekmektedir.
Theory of Knowledge: En fazla 1600 kelimelik bir makale yazımı ve bir sergi (exhibition) çalışmasını kapsamaktadır.
Extended Essay: Öğrencinin bireysel olarak yürüttüğü ve 4000 kelimelik bir makale ile sunduğu bir araştırma projesidir.
Creativity, Activity, Service (CAS Project): CAS proje çalışması öğrencilerin aşağıdaki kriterler doğrultusunda minimum bir projede yer almalarını öngörmektedir.
- Gerçek, amaca yönelik ve sonuç getirecek
- Kişisel çaba içerecek
- Planlı, ölçülebilir, raporlanabilir olacak
- Kişisel öğrenimi ve sonuçları yansıtacak
Projeler tamamen kişiseldir ve öğrencilerin kişisel yetileri ve tercihleri doğrultusunda belirlenebilir.
Projeler "activity", "creativity" veya "service" projesi olarak belirlenebileceği gibi 2 veya her 3'ünü birleştirerek de gerçekleştirilebilir.
IB diploma programı 45 tam puan üzerinden değerlendirilirken bunun 3 puanı Theory of Knowledge ve Extended Essay'in birlikte değerlendirilmesinden, geri kalan 42 puan ise üst sınır 7 olmak üzere alınacak 6 temel ders üzerinden puanlanmaktadır.
IB programı günümüzde pek çok özel okulun yanı sıra devlet liselerinde de sunulmaya başlanmıştır.
IB eğitimi almak istediğinize karar verdiniz ancak hangi okulda daha başarılı bir eğitim alacağınızdan emin değilseniz öncelikle istatistiksel bilgilere bakmanızı, değerlendirmenizde olan okulların öğrencilerine ait ortalama ve maksimum IB sonuçlarını incelemenizi tavsiye ederiz.
IB sonuçları İngiltere dışında, Avustralya, Amerika, Kanada, Hollanda, İtalya ve hatta Türkiye'deki bazı üniversiteler için de bir direkt kabul kriteridir.
AP (Advanced Placement) sınavları Amerikan sistemi kapsamında yer alan lise seviyesinde konu bazlı sınavlardır. College Board tarafından her sene Mayıs ayında gerçekleştirilmektedir.
AP sınavlarının dünya çapında geçerliliği bulunmakta ve sınavlara hazırlık müfredatı bugün Türkiye'de de pek çok okulda sunulmaktadır.
Yıllar içerisinde edindiğimiz deneyime göre AP sistemi İngiltere'de iyi üniversitelerden kabul alabilmek için avantaj sağlayan programların başında gelmektedir.
Bunun en temel nedeni AP sınavlarına öğrencilerin 10, 11 ve/veya 12. sınıflarda girebilme şansı bulunması, farklı yıllarda girdikleri sınav sonuçlarını beraber kullanabilme esnekliği ve en önemlisi sınavların tekrarlanabilir olmasıdır.
IB ve A-Level sistemlerine geri dönersek her ikisinin de öğrencilerin sınavlarını lise son sınıfta aldığı sistemler olduğunu hatırlayacağız. Buna göre öğrenciler üniversite başvurularını yaparken prediction yani öngörülen tahmini skorlar ile yapacaklardır ve birçok okul sistemine göre de sonuçlarını 12. sınıfı bitirdiklerinde temmuz ayı gibi alacaklardır. Bunun sonucu olarak da sınav skorları çıkana kadar hangi üniversiteye şartsız olarak kabul edildiklerini kesin olarak bilmiyor olacaklardır.
AP sınavlarına girmeyi tercih eden öğrenciler ise 10. sınıf ve 11. sınıflarda alacakları sınav skorları ile başvuru yapabilecekleri için başvuru sırasında ellerinde sınav skorları bulunacak, dolayısıyla bu doğrultuda tercih yapma rahatlığına sahip olacaklardır.
10. ve 11. sınıfta planladığı tüm sınavlara girememiş veya istediği skorlara erişememiş öğrenciler ise 12. sınıf mayıs ayında hâlâ AP sınavlarına girme şansına sahip olabileceklerdir.
College Board tarafından sunulan AP ders opsiyonları çok çeşitlidir, ders listesi.
AP derslerinizi seçerken lisans eğitiminizde hedeflediğiniz program dikkate alınmalıdır. Örneğin mühendislik okumayı hedefleyen bir öğrencinin mutlaka "Math & Computer Science" ve ayrıca "Sciences" ana başlığı altındaki ilgili ders sınavlarına girmesi tavsiye edilecektir. Ders seçimlerini yapmadan başvurmayı planladığınız üniversite ve bölümlerin kabul ön şartlarını çok dikkatlice incelemeniz tavsiye edilir.
Bu listede göreceğiniz modüllerin tamamı okulunuzda ders olarak sunulmuyor olsa dahi bireysel çalışma ile istediğiniz sınava girme hakkınız bulunmaktadır.
Türkiye'de bir AP okulunda okumaktaysanız sınav organizasyonunu okulunuz ile kolaylıkla yapıyor olacaksınız; ancak okulunuz AP sınav merkezi değilse ve AP dersleri de verilmiyorsa, sınavlara Türkiye'deki bir sınav merkezine kayıt olarak girmeniz mümkündür.
SAT – ACT sınavları nedir?
SAT ve ACT sınavları yine Amerikan sistemine ait, lise bilgilerini ölçen sınavlar olarak bilinmekte ve özellikle Amerika'da iyi üniversite ve kolejlere kabul almak isteyen öğrenciler için başlıca ön koşul olarak bilinmektedir.
SAT ve ACT sınavları İngiltere için tek başına direkt üniversite kabulü için yeterli olmasa bile destekleyici ve avantaj sağlayıcı bir ek yeterliliktir. Bazı üniversiteler için ise zorunlu ön koşul olarak karşımıza çıkabilir.
Örneğin Cambridge ve Oxford gibi üniversitelere başvuru yapmak isteyen öğrenciler AP sınav sonuçlarının yanı sıra SAT veya ACT skorlarını da göstermek durumundadır.
Her iki sınav da son yıllarda önemli değişiklikler geçirmiştir. SAT 2024'ten itibaren tamamen dijital olarak uygulanmaktadır. ACT ise 2025 yılında yenilenmiş (Enhanced ACT), sınav kısaltılmış ve Science bölümü isteğe bağlı hale getirilmiştir. Bu nedenle sınava hazırlanırken güncel formatı esas alan materyallerin kullanılması önemlidir.
ACT ve SAT sınavları nedir, hangi konuları kapsamaktadır, iki sınav arasında fark var mıdır ?
Her iki sınav da prensipte aynı derecede geçerliliğe sahiptir ve üniversiteler tarafından biri bir diğerinden öne çıkmamaktadır.
Her iki sınav da;
- Sözel, okuma bölümü, matematik bölümü vb. bölümlerden oluşur
- Yanlış cevapların doğru cevap sayısı üzerinde etkisi yoktur
- İngilizce soruları paragraflara dayalıdır
Bu benzerliklerinin yanında içerik ve değerlendirme bazında iki sınavın çok önemli farklılıkları da vardır ve hangi sınava gireceğinize karar vermeden önce bu farkların incelenmesi oldukça önemlidir.
ACT ve SAT arasındaki 5 fark
1. Soru başına düşen zaman geleneksel olarak SAT sınavında daha fazlaydı. Ancak 2025'te yenilenen ACT'de soru sayısı azaltılıp soru başına süre artırıldığı için bu fark büyük ölçüde kapanmıştır. Bir diğer fark ise SAT'in yalnızca dijital ve adaptif (ikinci bölümün zorluğu ilk bölümdeki performansa göre belirlenen) bir sınav olması, ACT'nin ise hem kâğıt hem bilgisayar üzerinden alınabilmesidir.
2. ACT'de Science için ayrılmış özel bir bölüm varken SAT'de yoktur. SAT sadece "Science" içerikli okuma pasajlarını ve soruları kapsamaktadır ve "Science" için ayrı puanlama yapılmamaktadır. ACT'de ise 2025'ten itibaren Science bölümü isteğe bağlıdır; alınması durumunda ayrı puanlanır ancak toplam puana (composite) dahil edilmez. Fen dersleri güçlü bir öğrenci için ACT bu bilgiyi öne çıkarmakta avantaj sağlayacaktır.
3. ACT sınavı matematik bölümünde geometri ve trigonometri soruları SAT'e oranla daha fazladır. Bu fark özellikle geometride ön plana çıkmaktadır. ACT, matris, logaritma gibi SAT kapsamında yer almayan konulara da yer vermektedir.
SAT sınavında ise cebir ve veri analizi daha ağırlıklı olarak yer almaktadır.
Her iki sınav da genel olarak çoktan seçmelidir ancak SAT Matematik bölümünde direkt öğrencinin çözümünü isteyen yani çoktan seçmeli olmayan sorular da bulunmaktadır. 2025'te yenilenen ACT'de matematik sorularındaki şık sayısı beşten dörde indirilmiştir; dolayısıyla artık her iki sınavda da çoktan seçmeli sorular 4 şıklıdır.
Dijital SAT'te tüm matematik sorularında ekrandaki Desmos hesap makinesi kullanılabilmektedir; eski SAT'teki hesap makinesi kullanılamayan bölüm kaldırılmıştır. ACT'de de matematik sorularının tamamında hesap makinesi kullanılabilmektedir. Bunun yanı sıra ACT'de matematik skoru total puanın 1/3'ünü oluştururken SAT sınavında bu oran 1/2'dir. Buna dayanarak matematik bilgisine güvenen öğrenciler için kesinlikle SAT daha iyi bir seçenek olacaktır.
4. Dijital SAT'te okuma bölümü kısa pasajlardan oluşmakta ve genellikle her pasaja tek bir soru düşmektedir. Eski SAT'teki birbirine bağlı, bir önceki cevabı kanıtlamayı isteyen "Evidence-support questions" yapısı artık bulunmamaktadır.
ACT sınavı okuma bölümünde ise daha uzun pasajlar ve her pasaja bağlı birden fazla soru bulunmaya devam etmektedir; ancak 2025'teki yenilemeyle pasajlar kısaltılmıştır. Uzun metinlerde dikkatini korumakta zorlanan öğrenciler için SAT'in kısa pasaj yapısı okuma bölümü açısından daha rahat ve zamanlama olarak daha avantajlı olabilir.
5. SAT'in isteğe bağlı "Essay" (kompozisyon yazma) bölümü 2021 yılında kaldırılmıştır. ACT'de ise "Writing" bölümü isteğe bağlı olarak devam etmekte ve total skoru etkilememektedir. ACT'de size kısa bir paragraf verilecek, burada bir konu/olay anlatılacak ve sizin bu konudaki farklı bakış açılarını kendi görüşlerinizi de dahil ederek analiz etmeniz istenecektir. Başvuracağınız üniversitenin bu bölümü isteyip istemediğini kontrol etmenizi öneririz.
SAT sınavı konu bazlı bağımsız sınavlar da sunmaktadır
SAT, geçmişte Matematik (Mat 1 ve Mat 2), Fen Bilimleri (Biyoloji, Kimya ve Fizik), İngilizce, Tarih (Amerika Tarihi ve Dünya Tarihi) ve yabancı diller gibi konu bazlı bağımsız sınavlar (SAT Subject Tests) da sunmaktaydı. College Board bu sınavları 2021 yılında kaldırmıştır. Günümüzde belirli bir alandaki akademik gücünüzü göstermenin en yaygın yolu, ilgili derslerde AP sınavlarına girmektir.
Yukarıda belirtmiş olduğumuz uluslararası diploma ve sınav programları dünyanın her yerinde bizler için iyi üniversitelere kabul imkânını kolaylaştırsa da bu programlardan birine dahil değilseniz yurtdışında eğitim alamayacağınız fikrine kapılmamalısınız.
Bugün yine birçok ülkedeki birçok iyi üniversite Türk öğrencilere sadece Türk lise bitirme diploması (MEB diploması) ile de kapılarını açmaktadır.
Diplomamızın direkt üniversite eğitimi için kabul gördüğü birçok üniversite bulunmakta, bunlar dışında kalan üniversiteler için de akademik hazırlık (pathway / foundation) programları sunulmaktadır.
Hedefinize ulaşmaktaki en doğru yolu seçmek için yola erken çıkın; lise eğitiminiz için de sizlerle bilgi ve deneyimlerimizi paylaşmaktan mutluluk duyacağız. Ücretsiz danışmanlık hizmetimizden faydalanmak için ofislerimizi ziyaret edebilir veya bilgi istek formu doldurabilirsiniz.
